Rasa whippet, w literaturze kynologicznej powszechnie określana również jako chart angielski, stanowi unikalne połączenie sprintera o nieprzeciętnych możliwościach fizycznych oraz łagodnego psa do towarzystwa. Zgodnie z oficjalną klasyfikacją Międzynarodowej Federacji Kynologicznej rasa ta należy do grupy dziesiątej, obejmującej charty, a w jej obrębie przypisana jest do sekcji trzeciej, zrzeszającej charty krótkowłose¹. Choć na pierwszy rzut oka budowa tego zwierzęcia może wydawać się niezwykle krucha, w rzeczywistości jest to pies o atletycznej sylwetce i dużej wytrzymałości, zdolny do osiągania w galopie prędkości przekraczających pięćdziesiąt kilometrów na godzinę³. Pełne zrozumienie specyfiki tej rasy wymaga dogłębnej analizy jej pochodzenia, anatomii, uwarunkowań psychologicznych oraz szczególnych wymogów zdrowotnych, żywieniowych i prawnych.

Pochodzenie i historia kształtowania rasy

Ewolucja whippeta jest nierozerwalnie związana z rewolucją przemysłową w Wielkiej Brytanii, a dokładniej z procesami społecznymi zachodzącymi w regionach północnej Anglii oraz południowej Szkocji w dziewiętnastym wieku⁶. W tym okresie robotnicy fabryczni oraz górnicy poszukiwali psa, który łączyłby w sobie zwinność oraz szybkość niezbędną do polowań na drobną zwierzynę, głównie króliki i szczury⁷. Wynikiem celowej pracy hodowlanej, polegającej prawdopodobnie na krzyżowaniu niewielkich greyhoundów z lokalnymi terierami, stał się pies o wyjątkowej dynamice i kompaktowej budowie⁹. Mniejsze gabaryty sprawiały, że chart ten był znacznie tańszy w utrzymaniu niż jego więksi kuzyni, co szybko przyniosło mu przydomek wyścigowego konia dla ubogich⁵.

Wraz z upływem czasu i wprowadzaniem zakazów dotyczących krwawych sportów, tradycyjne polowania zaczęto zastępować wyścigami torowymi za sztuczną przynętą⁸. Psy te rywalizowały na niedużych, często prowizorycznych torach o długości około dwustu metrów⁹. Ich zdolność do natychmiastowego startu i błyskawicznego przyspieszenia sprawiła, że zyskały miano psów-sprężyn, czyli tak zwanych snapdogów¹¹. Oficjalne uznanie rasy przez brytyjski Kennel Club miało miejsce u schyłku dziewiętnastego wieku, a mianowicie w 1891 roku, co zapoczątkowało jej ewolucję w stronę eleganckich psów wystawowych i reprezentacyjnych⁶. Na ziemiach polskich historia charta angielskiego jest stosunkowo krótka. Z dostępnych źródeł wynika, że pierwsza suczka tej rasy, o imieniu Bastet Jivaro, została sprowadzona z Czechosłowacji w 1965 roku, natomiast pierwszy polski miot przyszedł na świat w roku 1967⁸.

Budowa anatomiczna i wzorzec

Zgodnie z wzorcem numer 162 opublikowanym przez Międzynarodową Federację Kynologiczną, whippet jest psem harmonijnym, u którego siła i rozwinięta muskulatura łączą się z niezwykłą gracją¹. Rasa charakteryzuje się zauważalnym dymorfizmem płciowym, co znajduje odzwierciedlenie w pożądanej wysokości w kłębie: samce mierzą od 47 do 51 centymetrów, podczas gdy suki osiągają od 44 do 47 centymetrów¹. Mimo braku ścisłych wytycznych wagowych w oficjalnym wzorcu, przeciętna masa ciała dorosłego osobnika oscyluje w przedziale od 10 do 16 kilogramów, w zależności od płci i uwarunkowań genetycznych².

Sylwetka tego charta wpisuje się w kształt łagodnej litery S⁸. Zjawisko to wynika z połączenia głębokiej klatki piersiowej, zapewniającej obszerną przestrzeń dla serca i płuc, z wyraźnie podciągniętym brzuchem oraz elastycznie wysklepioną linią lędźwi¹. Głowa jest długa, sucha i zwężająca się ku kufie¹. Uwagę zwracają charakterystyczne uszy w kształcie płatka róży, które w stanie spoczynku pozostają załamane do tyłu, a unoszą się jedynie przy silnym pobudzeniu¹. Oczy są owalne i bystre, często o bardzo łagodnym, lekko zamglonym wyrazie¹³.

Szata whippeta jest wyjątkowo krótka, delikatna, gęsta i ściśle przylegająca do skóry, pozbawiona izolującego podszerstka¹. W kwestii umaszczenia wzorzec wykazuje ogromną tolerancję, dopuszczając wszelkie kolory i ich kombinacje, z jednym kategorycznym wyjątkiem: dyskwalifikujące jest umaszczenie marmurkowe, znane powszechnie jako merle¹.

Profil behawioralny i usposobienie

Behawioralna analiza rasy ukazuje wyraźny dualizm w zachowaniu, który jest jej wizytówką. W środowisku domowym whippet jawi się jako uosobienie spokoju, zwierzę ciche, nienarzucające się i ceniące nade wszystko komfort cieplny oraz miękkie legowiska⁴. Z tego względu rasa ta doskonale adaptuje się do życia w mniejszych mieszkaniach w bloku, o ile tylko opiekun zapewni odpowiednią dawkę aktywności na zewnątrz⁹. Sytuacja ulega diametralnej zmianie, gdy pies znajduje się na otwartej przestrzeni, gdzie natychmiast uaktywnia się w nim pierwotny instynkt pościgowy². Będąc typowym przedstawicielem chartów, whippet poluje opierając się na zmyśle wzroku, co oznacza błyskawiczną reakcję na każdy szybko poruszający się obiekt, niezależnie od tego, czy jest to zając, kot, czy sportowa zabawka⁵.

Pod względem relacji interpersonalnych rasa ta wyróżnia się silnym przywiązaniem do opiekuna oraz niebywałą subtelnością emocjonalną¹⁰. Nie są to psy terytorialne, dlatego nie sprawdzają się w roli stróżów; ich podejście do obcych jest zazwyczaj uprzejme, aczkolwiek bywa powściągliwe i zdystansowane¹³.

Bardzo delikatna psychika whippeta wymaga odpowiedniego podejścia szkoleniowego i przemyślanego wprowadzania w dorosłe życie. Prawidłowa socjalizacja młodego whippeta powinna obejmować w szczególności:

• łagodne oswajanie z ruchem ulicznym oraz głośnymi dźwiękami,
• zapoznawanie z różnorodnymi powierzchniami i bodźcami dotykowymi,
• spokojne budowanie relacji z innymi psami oraz zwierzętami domowymi,
• naukę przywołania w obliczu silnego instynktu pogoni⁷.

W relacjach z dziećmi charty te bywają bardzo łagodne i cierpliwe, jednak z uwagi na znikomą ilość tkanki tłuszczowej i cienką skórę są one ponadprzeciętnie wrażliwe na ból fizyczny¹³. Wymaga to odpowiedniej edukacji najmłodszych, aby unikali gwałtownego przytulania czy ciągnięcia za ogon, co mogłoby wywołać u psa silny dyskomfort i stres¹³.

Wymagania ruchowe i dietetyczne

Fizjologia whippeta czyni go doskonałym lekkoatletą o predyspozycjach sprinterskich. W przeciwieństwie do psów zaprzęgowych nie wymaga on wielogodzinnych maratonów czy monotonnego biegu przy rowerze⁵. Jego naturalnym wzorcem aktywności są krótkie, niezwykle dynamiczne i eksplozywne zrywy przeplatane długimi fazami odpoczynku¹³. Rasa wykazuje wybitne predyspozycje do sportów kynologicznych, a wśród rekomendowanych dyscyplin wymienia się między innymi: lure coursing polegający na pogoni za sztucznym wabikiem, zwinnościowe agility, a także dog frisbee⁷.

Z głęboką budową klatki piersiowej, będącą cechą anatomiczną większości chartów, wiąże się podwyższone ryzyko wystąpienia ostrego rozszerzenia i skrętu żołądka, co stanowi stan bezpośredniego zagrożenia życia⁵. Prawidłowe postępowanie żywieniowe jest w tym przypadku kluczowym elementem opieki.

Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia skrętu żołądka, zaleca się rygorystyczne przestrzeganie poniższych zasad profilaktycznych:

• podział dziennej dawki pokarmowej na co najmniej dwa lub trzy mniejsze posiłki,
• bezwzględne unikanie jakiejkolwiek aktywności fizycznej na godzinę przed oraz dwie godziny po karmieniu,
• stosowanie specjalistycznych misek spowalniających u osobników jedzących zbyt łapczywie,
• ograniczanie spożycia nadmiernej ilości wody bezpośrednio po intensywnym wysiłku¹⁹.

Predyspozycje zdrowotne i specyfika medyczna

Whippety są generalnie uznawane za rasę zdrową, której średnia długość życia wynosi od dwunastu do piętnastu lat, przy czym znaczny odsetek populacji żyje jeszcze dłużej². Pomimo dobrej ogólnej kondycji, rasa ta charakteryzuje się unikalnymi parametrami fizjologicznymi. Badania laboratoryjne chartów wykazują wyższy odsetek hematokrytu, zwiększoną liczbę czerwonych krwinek zapewniającą lepsze dotlenienie mięśni, przy jednoczesnym niższym udziale krwinek białych i obniżonym fizjologicznie poziomie hormonów tarczycy⁴.

Szczególną uwagą należy objąć procedury anestezjologiczne. Whippety wykazują silną nadwrażliwość na środki znieczulające z grupy barbituranów, w szczególności na tiopental²³. Ze względu na minimalną warstwę tkanki tłuszczowej oraz niższą aktywność enzymatyczną cytochromu w wątrobie, metabolizm tych leków przebiega wolniej, co stwarza ryzyko głębokiej depresji ośrodka oddechowego²². Z tego powodu zaleca się stosowanie nowoczesnych anestetyków wziewnych lub bezpieczniejszych leków krótko działających²².

Istotnym defektem genetycznym zidentyfikowanym u whippetów jest mutacja genu kodującego miostatynę²⁴. Prowadzi ona do wystąpienia tak zwanego syndromu bully whippet u homozygot, u których obserwuje się patologiczny, podwójny przerost masy mięśniowej²⁴. Psy dotknięte tą anomalią borykają się z problemami krążeniowo-oddechowymi i obniżoną długością życia, podczas gdy heterozygoty wykazują jedynie wzmożony potencjał atletyczny bez skrajnych deformacji²³.

Kardiologia weterynaryjna zwraca uwagę na specyficzną budowę serca chartów. Serce whippeta jest naturalnie powiększone w stosunku do proporcji ciała innych ras, co ułatwia pompowanie gęstszej krwi w trakcie ekstremalnego wysiłku²². Mimo tej fizjologicznej adaptacji, w rasie tej sporadycznie diagnozuje się patologie kardiologiczne, do których należą: kardiomiopatia rozstrzeniowa oraz postępujące zwyrodnienia zastawek⁸.

W kontekście dermatologii i okulistyki wymienia się zespół Ehlersa-Danlosa powodujący nadmierną kruchość i rozciągliwość skóry, wrodzone łysienie małżowin usznych, a także postępujący zanik siatkówki i dystrofię rogówki²³. Cienka warstwa skóry pozbawiona podszerstka czyni tę rasę nie tylko niezwykle podatną na skaleczenia w terenie, ale też wysoce wrażliwą na niekorzystne warunki atmosferyczne, zmuszając opiekunów do stosowania odzieży ochronnej zimą⁶.

Zestawienie zalet i wad

Obiektywna ocena rasy wymaga zestawienia jej mocnych stron z wymaganiami, jakie stawia przed środowiskiem i nowym właścicielem. Poniższa tabela w zwięzły sposób prezentuje to podsumowanie.

Regulacje prawne w Polsce

Z uwagi na historyczne uwarunkowania oraz fakt, że charty były w przeszłości masowo wykorzystywane do kłusownictwa, polski ustawodawca objął tę grupę psów szczególnym nadzorem administracyjnym. Przepisy zawarte w artykule dziesiątym ustawy Prawo łowieckie z dnia 13 października 1995 roku jednoznacznie stanowią, że hodowanie lub utrzymywanie chartów rasowych oraz ich mieszańców wymaga uzyskania pisemnego zezwolenia¹². Decyzję tę, w formie aktu administracyjnego, wydaje starosta właściwy ze względu na miejsce przebywania zwierzęcia, bądź prezydent miasta w przypadku miast na prawach powiatu²⁷.

Proces legalizacji charta wiąże się z koniecznością wniesienia stosownej opłaty skarbowej oraz złożenia wniosku określającego warunki utrzymania zwierzęcia²⁹. Właściciel zobowiązany jest przedłożyć dokumenty poświadczające pochodzenie psa, takie jak metryka lub rodowód, zaświadczenia o obowiązkowych szczepieniach przeciwko wściekliźnie oraz podpisać deklarację o nieużywaniu zwierzęcia do celów kłusowniczych²⁹. Niespełnienie tego prawnego wymogu zakwalifikowane jest jako przestępstwo, za które grozi grzywna, a w skrajnych przypadkach nawet wyrok orzekający przepadek zwierzęcia na rzecz państwa²⁸. Posiadanie whippeta wymaga więc od polskiego opiekuna zaangażowania nie tylko w procesy wychowawcze, ale również rygorystycznego przestrzegania narzuconych procedur biurokratycznych. Przyszły właściciel musi mieć pełną świadomość, że ten pełen gracji sprinter, choć jawi się jako uosobienie bezproblemowego psa kanapowego, jest w świetle prawa zwierzęciem wymagającym udokumentowanego nadzoru.

Podsumowanie

Źródła

1. 18.10.2019 EN wersja polska 22.10.2019 Wzorzec FCI nr 162 WHIPPET TŁUMACZENIE – ZKwP, https://zkwp.pl/wzorce/162.pdf
2. Whippet FCI – chart angielski – hodowle ZKwP – spis wg województw – canibus.pl, https://canibus.pl/hodowle-psow-rasowych-fci-zkwp/10-grupa/whippet-chart-angielski
3. Whippet – Encyklopedia Ras Psów – ZooArt, https://zooart.com.pl/blog/whippet-spokojny-elegant-i-zywiolowy-mysliwy
4. Chart Angielski Whippet – o rasie | blog John Dog, https://johndog.pl/blog/rasy/whippet/
5. Whippet – Cień Wiatru i Mistrz Kanapowego Wypoczynku. Wszystko o Rasie – Zooperia.pl, https://zooperia.pl/whippet-opis-rasy-charakter.html
6. Whippet – Wikipedia, wolna encyklopedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Whippet
7. Whippet charakterystyka cechy rasy informacje i dogłębne – Zoona.pl, https://zoona.pl/rasy-psow/whippet/
8. Chart angielski – wszystko o rasie Whippet i jej charakterystyce – PawAway, https://pawaway.com/chart-angielski-whippet-kompletny-przewodnik-po-rasie/
9. Chart angielski whippet – wszystko o rasie – PiesPoradnik.pl, https://piesporadnik.pl/opis-ras/chart-angielski-whippet/
10. Whippet – elegancki chart idealny do mieszkania i dla biegaczy. – Animal Island, https://www.animalisland.eu/blogs/rasy-psow/whippet-wszystko-o-rasie
11. WHIPPET – chart angielski – opis rasy – Zoonews.pl, https://zoonews.pl/whippet-chart-angielski-opis-rasy/
12. Whippet – charakter, cena, opis rasy | Rasy Psów – pedigree pl, https://www.pedigree.pl/poradnik-o-psach/rasy-psow/whippet
13. Whippet – Najważniejsze informacje o rasie i jej pielęgnacji – PawAway, https://pawaway.com/whippet-kompletny-przewodnik-po-rasie/
14. Whippet — wszystkie informacje i opis rasy – Zoocial.pl, https://zoocial.pl/pies/rasy-psow/whippet-wszystkie-informacje-i-opis-rasy/
15. Whippet – wszystko, co musisz wiedzieć o tej wyjątkowej rasie psa – 4yourpet, https://4yourpet.pl/pl/blog/whippet-wszystko-co-musisz-wiedziec-o-tej-wyjatkowej-rasie-psa
16. Whippet – chart angielski – DinoAnimals.pl, https://dinoanimals.pl/zwierzeta/whippet-chart-angielski/
17. Chart Angielski (Whippet) – mistrz psich sportów – WARSAW DOG, https://warsawdog.com/chart-angielski-whippet-mistrz-psich-sportow/
18. Skręt żołądka u psów: Lek. wet. wyjaśnia | Magazyn zooplus, https://www.zooplus.pl/magazyn/psy/zdrowie-pielegnacja-psa/skret-zoladka-u-psow
19. Whippet – Rasy Psów – PsiBufet, https://psibufet.com/rasy-psow/whippet
20. Skręt żołądka u psa: przyczyny, objawy i leczenie – sklep PUPIL Karma, https://pupilkarma.pl/blog/zdrowie/p740,skret-zoladka-u-psa-przyczyny-objawy-i-leczenie
21. Skręt i rozszerzenie żołądka u psa – przyczyny, objawy – John Dog, https://johndog.pl/blog/zdrowie/rozszerzenie-zoladka/
22. Choroby chartów – Lekarz weterynarii Karlsruhe – Klinika dla małych zwierząt Arndt, https://tierarzt-karlsruhe-durlach.de/pl/choroby-chartow/
23. Whippet: charakter, pielęgnacja i choroby [zalecenia weterynarza] – Co w Sierści Piszczy, https://cowsierscipiszczy.pl/whippet/
24. Testing of dogs: Myostatin Mutation („Bully” Whippet) – Genomia, https://www.genomia.cz/en/test/bully_whippet/
25. Myostatin mutation („bully” gene) – LABOKLIN Europe, https://laboklin.com/en/products/genetics/hereditary-diseases/dog/myostatin-mutation-bully-gene/
26. What is Bully Whippet Syndrome? – DNA Diagnostics Center (DDC), https://dnacenter.com/blog/bully-whippet-syndrome/
27. [Hodowla chartów] – Art. 10. – Prawo łowieckie. – Dz.U.2025.539 t.j. – LEX, https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/prawo-lowieckie-16797221/art-10
28. Hodowla i utrzymanie chartów rasowych a zadania starosty – wątpliwości prawne, https://wartowiedziec.pl/serwis-glowny/aktualnosci/61837-hodowla-i-utrzymanie-chartow-rasowych-a-zadania-starosty-watpliwosci-prawne
29. Jak uzyskać zezwolenie na utrzymywanie lub hodowlę charta? – PiesPoradnik.pl, https://piesporadnik.pl/jak-uzyskac-pozwolenie-na-utrzymywanie-lub-hodowle-charta/
30. Zezwolenie na posiadanie i hodowanie lub utrzymywanie chartów rasowych lub ich mieszańców – bip.poznan.pl, https://bip.poznan.pl/bip/sprawy/zezwolenie-na-posiadanie-i-hodowanie-lub-utrzymywanie-chartow-rasowych-lub-ich-mieszancow,466100/
31. Wydanie zezwolenia na hodowanie lub utrzymanie chartów rasowych lub ich mieszańców – Powiat Lipski – Samorzad.gov.pl, https://samorzad.gov.pl/web/powiat-lipski/wydanie-zezwolenia-na-hodowanie-lub-utrzymanie-chartow-rasowych-lub-ich-mieszancow
32. WŚ-21 Uzyskanie zezwolenia na hodowanie lub utrzymywanie chartów rasowych lub ich mieszańców | BIULETYN INFORMACJI PUBLICZNEJ POWIATU POZNAŃSKIEGO, https://www.bip.powiat.poznan.pl/1419,ws-21-uzyskanie-zezwolenia-na-hodowanie-lub-utrzymywanie-chartow-rasowych-lub-ich-mieszancow
33. Zezwolenie na posiadanie i hodowanie lub utrzymanie chartów rasowych lub ich mieszańców | BIULETYN INFORMACJI PUBLICZNEJ STAROSTWA POWIATOWEGO W TORUNIU, https://www.bip.powiattorunski.pl/7139,zezwolenie-na-posiadanie-i-hodowanie-lub-utrzymanie-chartow-rasowych-lub-ich-mieszancow